Skarbiec języka, literatury, sztuki. Podręcznik dla klas I-III liceum ogólnokształcącego i profilowanego, pod red. B. Chrząstowskiej

brak obrazka

dr Barbara Kryda

Towarzystwo Literackie imienia Adama Mickiewicza

Recenzja merytoryczna podręcznika do języka polskiego dla klas I- III liceum ogólnokształcącego pt: Skarbiec języka, literatury, sztuki.

Preloader

dr Barbara Kryda
Towarzystwo Literackie imienia Adama Mickiewicza
Recenzja merytoryczna podręcznika do języka polskiego dla klas I- III liceum ogólnokształcącego pt: Skarbiec języka, literatury, sztuki.
Przedstawiony mi do recenzji podręcznik do nauczania języka polskiego w klasach I-III liceum ogólnokształcącego przygotowany został przez wydawnictwo Nakom w Poznaniu.
Powstał na podstawie autorskiego programu nauczania Uczę się sam, który decyzją MENiS został dopuszczony do użytku szkolnego pod numerem DKOS-4015- 125/02. Współautorami podręcznika (pod redakcją Bożeny Chrząstowskiej) są Jerzy Fiećko, Marek Hendrychowski, Barbara Judkowiak, Bogumiła Kaniewska, Anna Legeżyńska, Tomasz Mika, Wiesław Ratajczak, Leszek Teusz, Bogdan Walczak
Maszynopis liczy 293 strony, w tym spis „szkatułek" i ilustracji, indeks nazwisk lista lektur zalecanych dla uczniów w czasie trzyletniej nauki w liceum.
Propozycja programowa poznańskich autorów jest na tle innych koncepcji oryginalna i twórcza. Próbują oni pogodzić przyjęty tradycją, chronologiczny jej obraz z nowoczesną i nadrzędną wobec chronologii, komunikacyjną perspektywą nauczania kultury. Ten drugi model jest im bliższy; chronologia, zgodnie z założeniami tego programu, ma być punktem odniesienia dla lektury tekstów literackich, ułożonych w podręcznikach poszczególnych klas w porządku problemowym. Stąd założenie, że uczniowie korzystać będą z dwóch podręczników: Skarbca - wspólnego dla wszystkich trzech lat nauki w szkole i Wypisów (z komentarzem metodycznym), dla każdej kolejnej klasy.
To wprowadzenie było konieczne dla określenia charakteru książki. Stanowi ona podstawowy kontekst historyczny, kulturowy i historycznoliteracki lektur młodzieży. Od niej więc zależy zdobywanie systematycznej wiedzy o literaturze w toku jej dziejów - a od sugestii nauczyciela zależeć ma czy i jak uczniowie zechcą z tego bogactwa korzystać. Jest to jakby podręczne kompendium, odsyłające do szerszych opracowań dotyczących poszczególnych epok. We wstępie zwraca się szczególną uwagę na to, że zawarte w „szkatułkach" wiadomości nie powinny być traktowane jako materiał do mechanicznego przyswojenia. Ma to oczywiście, poza wyraźnymi korzyściami np. traktowania dojrzewających młodych ludzi z całym szacunkiem dla swobody ich poszukiwań i wolności wyborów, a także myślenia problemowego również pewne słabości– zdobywanie informacji jest bowiem wstępną fazą ich rozumienia i wykorzystywania.
Podręcznik Autorów poznańskich stanowi próbę napisania współczesnej szkolnej historii literatury w zgodzie z najnowszym stanem wiedzy polonistycznej i metodycznej. Układ materiału rozpoczyna rozdział o kulturze antycznej: biblijnej i grecko-rzymskiej (Świąt starożytny); potraktowana ona została jako część wstępna do całości i oddzielona od reszty rozdziałem językowym (Człowiek wobec języka). Kolejne rozdziały – III-V to wykład dotyczący epok w tradycyjnym porządku (Kultura i literatura w dawnej Rzeczypospolitej; Kultura i literatura XIX wieku; Kultura i literatura XX wieku). Całość zamyka rozdział VI (Film w kulturze i sztuce XX i XXI wieku). Wewnątrz głównych rozdziałów epoki noszą tradycyjne nazwy: Średniowiecze, Odrodzenie, Barok Oświecenie, Romantyzm, Pozytywizm, Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne, Literatura lat wojny i okupacji. Nowością w omawianej książce jest periodyzacja okresu lat 1945-2000: Po wojnie - w kraju i na emigracji; Literatura po roku 1956 Urodzajny Październik; Literatura lat 60. i 70. - „Nasze życie rośnie"; W III Rzeczypospolitej. Bez podziałów na emigrację i kraj, jest to próba ujęcia łącznego dziejów kultury współczesnej do ostatniej chwili, z zachowaniem, jak to możliwe w tak bliskiej perspektywie, obiektywizmu, ale bez unikania wartościowań. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że wszystko to zawarto na niespełna trzystu stronach, trzeba wyrazić Autorom (i Naczelnej Redaktorce) duże uznanie.
W tych warunkach ujęcie całości umożliwiło przyjęcie „punktowego" myślenia o historii literatury, gdzie skupia się uwagę przede wszystkim na wybranych zjawiskach (wybitnych czy charakterystycznych). Inne traktowane są tylko jako tło linii głównej. Podręcznik ten jest więc przykładem wykorzystania nowoczesnych ujęć porządkujących, które ukażą młodzieży możliwie pełny obszar kulturowego dziedzictwa, nie obciążając jej, nadmiarem martwej erudycji. Służą temu również wpisane w główny tekst „szkatułki"(wyodrębnione informacje szczegółowe), których rejestr, obok spisu ilustracji i indeksu nazwisk, znajduje się na końcu książki. Oczywiście, że w takiej koncepcji można dyskutować poszczególne wybory. Widać jednak, że Autorzy starali się o możliwą obiektywizację swojej wizji.
Tekst narracji podręcznika zakłada młodego odbiorcę, który ma za sobą już trzy szczeble zreformowanej edukacji; jest dojrzewającym człowiekiem; traktowany jest więc jako czytelnik doświadczony już w zakresie lektury trudnych tekstów kulturowych, do zrozumienia których umie posłużyć się samodzielnie odpowiednimi pomocami (np. encyklopediami czy słownikami). Autorzy na ogół nie wprowadzają więc przypisów, z rzadka trudniejsze pojęcia objaśniając w tekście głównym. Język całości przejrzysty, utrzymany w stylu wykładu naukowego i popularnonaukowego odpowiedniego dla tego poziomu nauczania.
Książka zaopatrzona jest w dobre, bogate aneksy jak również w tablice porządkujące długie okresy historyczne. Stronom tytułowym poszczególnych rozdziałów towarzyszą ilustracje, ukazujące dzieła sztuki symbolizujące dany styl.
Podsumowując, uważam że podręcznik Skarbiec języka, literatury, sztuki dla klas I-III liceum pod redakcją Bożeny Chrząstowskiej (współautorzy: Jerzy Fiećko. Marek Hendrykowski, Barbara Judkowiak, Bogumiła Kaniewska, Anna Legeżyńska, Tomasz Mika, Wiesław Ratajczak, Leszek Teusz, Bogdan Walczak) zgłoszony przez wydawnictwo Nakom w Poznaniu spełnia wymagania stawiane tego typu książce szkolnej i może być dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu na poziomie trzech klas liceum w szkole ogólnokształcącej.