Paweł Graf
Świat utkany z prawdy i zmyślenia. O świadomości twórczej Andrzeja Kuśniewicza


Książka stanowi próbę odczytania na nowo twórczości Andrzeja Kuśniewicza.
Cena sprzedaży 39,00 zł
Cena sprzedaży bez VAT 37,14 zł
Rabat

Preloader

„Istnieje bowiem świat realniejszy w smaku i barwach od rzeczywistego, prawdziwszy i trwalszy, ten, który wyrósł i dojrzał w pamięci, zrósł się z faktów i ich interpretacji, ze strzępów krajobrazu i fragmentów rozmów, świat utkany z prawdy i zmyślenia, gdzie części zmyślone bywają trwalsze i cenniejsze, wydają się rzetelniejsze od rzeczywistości przeżytej, która służy im tylko za kanwę i tło.”– napisał w W drodze do Koryntu Andrzej Kuśniewicz.
Pisarstwo Kuśniewicza, zwłaszcza rozpatrywane całościowo, potrafi olśnić czytelnika bogactwem form, stylów, plastycznością języka, przepychem obrazowania, migotliwością znaczeń.
Profuzja, z jaką obcuje odbiorca, sprawia, że autor Eroiki jawi się jako twórca neobarokowy w najlepszym tego słowa znaczeniu. Wydaje się jednak, iż twórczość tego autora zastygnąwszy na moment w istniejących odczytaniach, czeka na reaktualizujące interpretacje, które – przede wszystkim – wydobędą ją ze stereotypu galicyjsko-kresowego. Podjęta w książce Pawła Grafa „Świat utkany z prawdy i zmyślenia. O świadomości twórczej Andrzeja Kuśniewicza” idiotematyczna (jednocześnie fenomenologiczna) próba lektury jest odpowiedzią na to wyzwanie, będąc w konsekwencji monografią twórczej wrażliwości. Krocząc drogą poznawczej empatii, autor dokonuje odnowienia dzieła, ukazując jego wewnętrzną architekturę. Ujawnia siłę artystycznego marzenia i odsłania immanencję autonomicznego świata wykreowanego przez Kuśniewicza.
Książka składa się z trzech dopełniających się części. Modele lektury, poświęcone zostały analizie dotychczasowych refleksji krytycznych. Rezygnując z porządku referującego autor proponuje typologię tych odczytań, tworząc paradygmat możliwych postaw krytyczno-badawczych. Aczkolwiek typologia została stworzona w oparciu o dorobek kuśniewiczologii, ma ona – w zamyśle – charakter uniwersalny, wpisując się bardziej w teorię krytyki niż historię lektury Kuśniewicza.
Rozdział drugi – Metodologiczne instrumentarium – poświęcony jest analizie narzędzi badawczych i odpowiedzi na pytanie o możliwości krytyki tematycznej w poststrukturalnej rzeczywistości. W części zatytułowanej: Instrumenty, autor dokonuje redefinicji pojęć interpretacyjnych i przeprowadza refleksję nad stosowanymi procedurami analitycznymi, wypracowując własny metajęzyk. W rozdziale dużo uwagi poświęcono pojęciu wyobraźni, stosowanemu w krytyce wymiennie ze świadomością. Świadomość twórcza – termin kluczowy dla tematologii – nigdy dotąd nie doczekała się zadowalającego zdefiniowania. Autor czyni to sięgając do koncepcji filozoficznych Williama Jamesa i neurologicznych Antonio R. Damasio, który sformułował koncepcję tzw. świadomości rdzennej. Proponuje też zastąpienie dyskusyjnego terminu krytyka tematyczna nazwą krytyka idiotematyczna lub krócej: idiotematologia. Określenie to wykorzystuje fakt, iż krytyka, o której mowa, jest nauką idiograficzną, zatem idiotematologia, nie sugerując już ujęć komparatystycznych, podkreślałaby indywidualność analizowanych tematów, przynależnych do subiektywnego doświadczenia twórcy.
Część druga – Polemiki – jest krytycznym ustosunkowaniem się do zarzutów stawianych krytyce tematycznej. Na swoich adwersarzy autor wybrał Jacquesa Derridę i – na gruncie polskim – Stanisława Dąbrowskiego, twórców ostrych filipik przeciwko proponowanemu sposobowi czytania. W ostatniej części tego rozdziału przeprowadzony został projekt lektury. W idiotematologii projekt wiąże się z poszukiwaniem zjawisk konstytuujących wewnętrzny, wyobraźniowy świat autora. Jest on pierwszą próbą ogarnięcia całości, która ma zostać poddana rozumiejącej refleksji. Próba ta pozwoliła dostrzec, że doświadczeniem Kuśniewicza, w którym najpełniej dochodzi do głosu jego niepowtarzalna osobowość twórcza, jest doświadczenie czasu.
Rozdział kolejny Rzeczywista rzeczywistość czasu, jest interpretacją wyobraźni twórczej Kuśniewicza. W dziele pisarza ujawnia się ambiwalencja; mamy tu bowiem i pragnienie przeżycia spotęgowanego umierania, uczestnictwa w agonii cudzej oraz własnej, i pragnienie zwielokrotnionego, pomnożonego życia. Wzmacnianie tanatyczności szczególnie widoczne jest w tematach katabasis i akinesis. Pierwszy z nich cechuje się silnym pragnieniem tanatycznym z jednoczesnym umożliwieniem sobie powrotu. Drugi pogłębia, do granic możliwości, doświadczanie śmierci; pozwalając na imaginatywne dojście do kresu ludzkiego życia.
Temat trzeci – teatralizacja rzeczywistości - odkrywa pragnienie nieustannej rewitalizacji. Wreszcie temat czwarty ujawnia koncentryczną budowę dzieła Kuśniewicza.

Premiera 2005 r.
ISBN 83-89529-04-1
format B5, oprawa miękka, foliowana
ss.294